ต้าหลี่ สำรวจเมืองโบราณแห่งอาณาจักรน่านเจ้า

สัมผัสวิถีชาวไป๋และเสน่ห์ตลาดเช้าต้ากวนอี้ ชมภูมิปัญญาการจัดการน้ำ ที่เมืองโบราณ ต้าหลี่

ต้าหลี่ ไม่ใช่แค่เมืองท่องเที่ยว แต่คือราชธานีอันรุ่งเรืองของ ‘อาณาจักรน่านเจ้า’ (Nanzhao) และ ‘อาณาจักรต้าหลี่’ (Dali Kingdom) ในอดีตที่ปกครองดินแดนแถบนี้ยาวนานกว่า 500 ปี (คริสต์ศตวรรษที่ 8-13) ก่อนจะพ่ายแพ้แก่กุบไลข่านแห่งมองโกล ความน่าทึ่งคือผังเมืองที่เห็นในปัจจุบันยังคงร่องรอยของ ‘กำแพงเมือง’ และ ‘ระบบชลประทาน’ ที่ผันน้ำจากเทือกเขาชางซานมาใช้ในเมือง ซึ่งสะท้อนถึงภูมิปัญญาการจัดการน้ำอันล้ำสมัยของบรรพบุรุษชาวไป๋

ความสงสัยเมื่อมาถึง ทำไมน้ำเสียเมืองนี้ถึงได้ใสสะอาดจัง ที่จริงแล้วไม่ใช่น้ำเสียน้ำทิ้งจากที่ไหน หากแต่เป็น น้ำมาจากหิมะบนยอดเขา “ชางซาน” (Cangshan) ซึ่งมีลำธารธรรมชาติถึง 18 สาย (18 Streams) ไหลลงสู่ ทะเลสาบเอ๋อไห่ “หนึ่งธาร ผ่านทุกบ้าน” บรรพบุรุษชาวไป๋ได้ขุดทางระบายน้ำหินให้น้ำจากลำธารไหลเข้าสู่ตัวเมืองโบราณ โดยวางผังเมืองให้มีความลาดเอียงเล็กน้อยจากทิศตะวันตก (ภูเขา) ไปยังทิศตะวันออก (ทะเลสาบ) น้ำที่ไหลผ่านหน้าบ้านใช้ทั้ง อุปโภค ซักล้างและดับไฟ ทั้งยังช่วย ปรับอุณหภูมิเมือง ให้เย็นสบายตลอดปี

ในสมัยโบราณมีกฎว่า “ต้นน้ำไว้ดื่ม กลางน้ำไว้ล้างผัก ปลายน้ำไว้ซักผ้า” เป็นการจัดการสิ่งแวดล้อมที่ยั่งยืนมากว่าพันปี ระบบนี้เรียกว่า “ระบบเครือข่ายน้ำผังเมืองโบราณ” ซึ่งเมื่อคุณมีโอกาสมาเที่ยวเมืองโบราณต้าหลี่แล้ว การมาเดินดูทางระบายน้ำดังกล่าว เชื่อว่าคุณจะต้องทึ่งในความภูมิปัญญาของคนสมัยก่อนแน่นอน

ออกจากเมืองโบราณ สิ่งที่ผมมักทำเสมอๆ เวลามาต่างบ้านต่างเมืองคือการสำรวจตลาด และเช้านี้ผมได้มาที่ตลาดสดต้ากวนอี้ ถ้าเราอยากรู้ว่าคนที่นี่กินอยู่อย่างไรให้มาตลาดสดครับ อย่างที่ตลาดสดต้ากวนอี้นั้นบรรยากาศยามเช้าไม่ต่างอะไรกับตลาดสดในต่างจังหวัดบ้านเรา แต่ที่ต่างคือรูปแบบอาคารที่ดูจะใหญ่โตและมีสองชั้น สำหรับสินค้าที่แยกประเภทไว้ ด้านล่างเป็นพวกผักสด ชั้นบนเป็นพวกเนื้อสัตว์และของจิปาถะบางอย่างเช่นเต้าหู้ ไข่ไก่ อาจจะมีแซมด้วยผลไม้บ้าง เดินเพลินเลย เพราะพืชผักบางชนิดไม่สามารถหาดูได้จากที่บ้านเรา ผู้คนคึกคักมากแต่สิ่งหนึ่งที่ต้องเตรียมรับมือคือควันบุหรี่ ที่ยังมีให้เห็นในพื้นที่สาธารณะ และเมื่อมาถึงแล้ว นี่คือเคล็ดลับง่ายๆ ที่ทำให้คุณไม่ต้องเสียเวลา

เที่ยวตลาดสดต้ากวนอี้ (Daguan Yi Market) ฉบับคนพื้นที่

• ต้องลอง  ‘บัวลอยน้ำข้าวหมาก’ (Jiuniang Tangyuan) รสชาติหวานนุ่มนวลจากข้าวหมากและน้ำตาลทรายแดง (Hongtang)
• ต้องชม  ผักพื้นเมืองยักษ์และสมุนไพรจากเขาชางซานที่หาดูได้ยาก
• ต้องรู้  การไปตลาดเช้าช่วง 07.00 – 08.30 น. จะเห็นวิถีชีวิตชาวไป๋ที่แท้จริงที่สุด

ผมเชื่อว่า…ในทุกๆการเดินทางมักมีเรื่องราวของความรู้สอดแทรกอยู่เสมอ ความสงสัยนำไปสู่การค้นคว้าและค้นหา ความสนุกมันอยู่ตรงนี้ เมื่อมีใครสักคนถามว่ามาต้าหลี่แล้วมีอะไรให้ดู มาทำอะไรได้บ้าง เราจะสามารถเล่าถึงเสน่ห์ของเมืองนี้ได้อย่างภาคภูมิใจและเต็มปากว่า…ที่นี่พิเศษอย่างไร

EXPLORERS: ตู่, ออโต้
AUTHOR: ตู่-ไตรรัตน์ ทรงเผ่า
PHOTOGRAPHER: ออโต้-ณัฐวรรธน์ ไทยเสน